رشد اینترنت و دیجیتالی شدن سبک زندگی، خرید و فروش را متحول کرده است. امروز بسیاری از مردم ترجیح میدهند کالا و خدمات خود را بهصورت آنلاین تهیه کنند، چرا که خرید اینترنتی مزایای فراوانی دارد: صرفهجویی در زمان، امکان مقایسه قیمتها، تنوع بالای محصولات و تحویل درب منزل. با این حال، همانطور که این فرصتها فراهم شده، بستر سوءاستفاده و کلاهبرداری نیز گستردهتر شده است.
فروشگاههای اینترنتی جعلی، کالاهای تقلبی، پرداختهای ناموفق اما کسر وجه، یا ارسال کالاهای غیرمنطبق با سفارش، همگی نمونههایی از کلاهبرداریهای رایج هستند. این موضوع به یک دغدغه جدی برای مردم و حتی نهادهای نظارتی تبدیل شده است.
خبر خوب این است که در صورت گرفتار شدن در چنین مشکلاتی، راههای قانونی متعددی برای شکایت و پیگیری وجود دارد. در این مقاله بهطور کامل، مرحلهبهمرحله و با جزئیات توضیح میدهیم که در صورت کلاهبرداری از طریق فروشگاه اینترنتی چه اقداماتی باید انجام دهید، به کجا شکایت کنید، چه مدارکی لازم دارید و روند رسیدگی چگونه است.
کلاهبرداری اینترنتی چیست و چرا در فروشگاهها رایج شده؟
کلاهبرداری اینترنتی به هر نوع فریب، دروغ یا سوءاستفادهای گفته میشود که از طریق بستر اینترنت و با هدف بردن مال یا اطلاعات شخصی دیگران انجام میشود. در فروشگاههای اینترنتی، این کلاهبرداری اغلب بهصورت فروش کالاهای تقلبی یا اخذ پول بدون تحویل کالا صورت میگیرد.
دلیل اصلی رایج شدن این نوع کلاهبرداریها، اعتماد ذاتی کاربران به ظاهر فروشگاهها است. یک سایت شیک و ظاهراً معتبر میتواند در چند روز راهاندازی شود و با تبلیغات گسترده در شبکههای اجتماعی، افراد زیادی را جذب کند. از طرف دیگر، خریداران معمولاً قبل از خرید بررسیهای لازم را انجام نمیدهند و همین موضوع زمینهساز سوءاستفاده میشود.
روشهای رایج کلاهبرداری در فروشگاههای اینترنتی
برای اینکه بدانیم چطور باید شکایت کنیم، اول باید با شیوههای رایج کلاهبرداران آشنا شویم:
۱. دریافت وجه و عدم ارسال کالا
این شایعترین نوع کلاهبرداری است. کاربر سفارش خود را ثبت میکند، مبلغ را پرداخت میکند اما هیچ کالایی دریافت نمیکند. گاهی فروشگاه بعد از مدتی سایت خود را میبندد و ناپدید میشود.
۲. ارسال کالای تقلبی یا بیکیفیت
در برخی موارد کالا ارسال میشود اما با آنچه در تبلیغات یا سایت ذکر شده کاملاً متفاوت است. برای مثال گوشی دست دوم بهجای گوشی نو، یا کفش بیکیفیت بهجای برند اصلی ارسال میشود.
۳. ارسال کالای متفاوت با سفارش
ممکن است فروشگاه عمداً یا سهواً کالایی متفاوت با سفارش شما ارسال کند. در چنین شرایطی معمولاً امکان استرداد وجه بسیار سخت یا غیرممکن میشود.
۴. فیشینگ و سرقت اطلاعات بانکی
برخی سایتهای جعلی صرفاً برای سرقت اطلاعات بانکی کاربران طراحی میشوند. هنگام پرداخت، شما اطلاعات کارت را وارد میکنید اما خریدی انجام نمیشود و به جای آن اطلاعات شما ذخیره و برای برداشتهای غیرمجاز استفاده میشود.
۵. تبلیغات دروغین در شبکههای اجتماعی
بسیاری از فروشگاههای کلاهبردار از طریق تبلیغات در اینستاگرام، تلگرام و سایر شبکههای اجتماعی مشتری جذب میکنند. در این روش معمولاً هیچ سایت رسمی و قابل پیگیری وجود ندارد.
همین طور بخوانید: کلاهبرداری اینترنتی چیست و چگونه اثبات میشود؟
نشانههای یک فروشگاه اینترنتی نامعتبر
شناخت فروشگاههای متقلب اولین گام برای پیشگیری است. برخی نشانهها که باید جدی گرفته شوند:
- نداشتن نماد اعتماد الکترونیکی (اینماد)
- نبود اطلاعات تماس واقعی (فقط شماره موبایل یا ایمیل ناشناس)
- قیمتهای غیرواقعی و بسیار پایینتر از بازار
- عدم شفافیت در شرایط بازگشت کالا
- استفاده از درگاههای پرداخت مشکوک یا نامعتبر
- طراحی سایت ضعیف یا کپیبرداری از سایتهای معتبر
اقدامات اولیه پس از مواجهه با کلاهبرداری
اگر احساس کردید قربانی کلاهبرداری شدهاید، اولین کار این است که خونسردی خود را حفظ کنید و مدارک لازم را جمعآوری کنید. اقدامات فوری شامل:
- حفظ تمامی مدارک: اسکرینشات از سایت یا صفحه خرید، رسید بانکی، پیامکها و ایمیلها.
- ثبت جزئیات زمان و تاریخ تراکنش: این اطلاعات در پیگیری قضایی بسیار مهم هستند.
- تماس با فروشگاه: در برخی موارد ممکن است مشکل ناشی از اشتباه یا تأخیر باشد و با تماس حل شود.
- مراجعه به بانک: در صورتی که اطلاعات بانکی شما لو رفته باشد، سریعاً کارت خود را مسدود کنید.
مراحل قانونی شکایت از کلاهبرداری اینترنتی
مراحل قانونی شکایت از کلاهبرداری اینترنتی، به شرح زیر هستند:
۱. مراجعه به پلیس فتا
پلیس فتا اولین مرجع رسیدگی به جرائم اینترنتی است. شما میتوانید از طریق سایت پلیس فتا یا مراجعه حضوری به یکی از دفاتر پلیس فتا شکایت خود را ثبت کنید. مدارک و مستندات را ارائه دهید تا پرونده شما تشکیل شود.
۲. ثبت شکایت در سامانه ثنا
برای پیگیری قضایی، باید ابتدا در سامانه ثنا قوه قضاییه ثبتنام کنید. سپس شکایت خود را از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت میکنید. پرونده شما به دادسرای جرائم رایانهای ارجاع خواهد شد.
۳. مراجعه به سازمان تعزیرات حکومتی
اگر فروشگاه دارای نماد اعتماد الکترونیکی باشد، میتوانید از طریق سازمان تعزیرات حکومتی نیز شکایت کنید. این سازمان به تخلفات صنفی و تجاری رسیدگی میکند.
۴. پیگیری از طریق اتحادیه کسبوکارهای اینترنتی
در مواردی که فروشگاه دارای مجوز و عضو اتحادیه باشد، میتوان شکایت را از طریق اتحادیه نیز پیگیری کرد.
مدارک لازم برای شکایت
برای اینکه شکایت شما نتیجه بدهد، باید مدارک کافی داشته باشید. این مدارک معمولاً شامل موارد زیر است:
- رسید پرداخت وجه (شماره تراکنش، شماره پیگیری)
- اسکرینشات از سایت یا صفحه خرید
- پیامکها یا ایمیلهای رد و بدل شده با فروشگاه
- هرگونه مکاتبه در شبکههای اجتماعی
- اطلاعات تماس فروشگاه (شماره حساب، شماره کارت، شماره تلفن)
روند رسیدگی و مدت زمان پیگیری
رسیدگی به شکایتهای اینترنتی معمولاً زمانبر است، زیرا نیاز به بررسی تراکنشها، استعلام از بانکها و شناسایی متهم دارد. بسته به پیچیدگی پرونده، ممکن است از چند هفته تا چند ماه طول بکشد. در این مدت شما باید مرتباً از طریق سامانه پیگیری پرونده قضایی وضعیت پرونده خود را بررسی کنید.
تجربههای واقعی از شکایتهای اینترنتی
در بسیاری از پروندهها دیده شده که کلاهبرداران به دلیل استفاده از کارتهای بانکی اجارهای یا حسابهای جعلی شناسایی نمیشوند. اما در مقابل، در مواردی هم با همکاری بانکها و پلیس فتا، متهمان دستگیر شده و خسارت به شاکیان بازگردانده شده است. بنابراین نتیجه پرونده بستگی زیادی به کیفیت مدارک و همکاری نهادهای ذیربط دارد.
راههای پیشگیری از گرفتار شدن در دام کلاهبرداری
برخی از راههای پیشگیری از گرفتار شدن در دام کلاهبرداری، به شرح زیر هستند:
- خرید فقط از فروشگاههایی که نماد اعتماد الکترونیکی دارند
- بررسی آدرس فیزیکی و شماره تماس ثابت فروشگاه
- مطالعه نظرات و تجربههای سایر خریداران
- استفاده از کارتهای بانکی با موجودی محدود برای خرید اینترنتی
- بیتوجهی به تبلیغات وسوسهکننده با قیمتهای غیرواقعی
جمعبندی
کلاهبرداری اینترنتی در فروشگاهها یک واقعیت تلخ اما قابل مدیریت است. اگرچه ممکن است هیچکس به طور کامل از این خطر مصون نباشد، اما با دقت و آگاهی میتوان احتمال آن را به حداقل رساند. در صورتی که قربانی شدید، نباید ناامید شوید؛ چرا که مسیرهای قانونی برای شکایت و پیگیری وجود دارد. مهمترین اصل این است که مدارک کافی جمعآوری کنید، به سرعت به پلیس فتا مراجعه کنید و از طریق سامانه قضایی پیگیر پرونده باشید.
در نهایت، اعتماد به فروشگاههای معتبر و شناختهشده، بهترین راه برای جلوگیری از چنین مشکلاتی است.
دیدگاهتان را بنویسید