اینترنت و شبکههای اجتماعی زندگی روزمره را آسانتر کردهاند، اما در کنار مزایا، تهدیدها و مشکلاتی هم ایجاد شدهاند. یکی از مهمترین این مشکلات، مزاحمت اینترنتی و تهدید آنلاین است. از ارسال پیامهای توهینآمیز گرفته تا افشای اطلاعات شخصی یا تهدید به انتشار عکسها و فیلمهای خصوصی، همه میتوانند به زندگی فردی و اجتماعی آسیب جدی بزنند. خوشبختانه، قانون در ایران و بسیاری از کشورهای دیگر راهکارهایی را برای مقابله با این رفتارها پیشبینی کرده است.
در این مقاله به طور کامل بررسی میکنیم که مزاحمت اینترنتی و تهدید آنلاین چه تعریفی دارند، چه مصادیقی را شامل میشوند و چگونه میتوان از طریق مراجع قانونی علیه مرتکبان شکایت کرد.
مزاحمت اینترنتی چیست؟
مزاحمت اینترنتی (Online Harassment) به هرگونه رفتار آزاردهنده در فضای مجازی اطلاق میشود که باعث اذیت، ناراحتی یا تهدید فرد دیگری شود. این رفتار میتواند در قالبهای مختلفی صورت گیرد، مانند:
- ارسال مکرر پیامهای توهینآمیز یا بیمورد
- پخش شایعات در شبکههای اجتماعی
- انتشار عکس یا فیلم بدون اجازه
- جعل هویت و ایجاد حساب کاربری جعلی
- هک کردن حسابها و دسترسی غیرمجاز به اطلاعات
تهدید آنلاین چیست؟
تهدید آنلاین (Online Threat) زمانی رخ میدهد که فردی در فضای مجازی دیگری را به آسیب جسمی، روحی، آبرویی یا مالی تهدید کند. برای مثال:
- تهدید به انتشار عکسها یا پیامهای خصوصی
- تهدید به آسیب رساندن به فرد یا اعضای خانواده
- تهدید به تخریب اموال یا هک کردن حسابها
- تهدید به افشای اطلاعات محرمانه
طبق قانون، تهدید آنلاین در هر شکل آن جرم محسوب میشود، حتی اگر تهدید عملی نشود.
مبانی قانونی شکایت از مزاحمت اینترنتی و تهدید آنلاین در ایران
در ایران، قانون جرایم رایانهای مصوب ۱۳۸۸ و همچنین مواد قانون مجازات اسلامی چارچوب مشخصی برای برخورد با این جرایم ارائه دادهاند. مهمترین مواد قانونی عبارتاند از:
- ماده ۱۶ قانون جرایم رایانهای: دسترسی یا انتشار غیرمجاز به دادههای شخصی دیگران جرم است.
- ماده ۱۷ قانون جرایم رایانهای: انتشار یا در دسترس قرار دادن دادهها و محتواهای خصوصی افراد با هدف ضرر زدن یا تهدید، جرم بوده و مرتکب به حبس یا جزای نقدی محکوم میشود.
- ماده ۶۶۹ قانون مجازات اسلامی: هر کس دیگری را به هر نحو به قتل، ضرب و جرح یا افشای سری نسبت به خود یا بستگان او تهدید کند، به مجازات حبس یا شلاق محکوم میشود.
همین طور بخوانید: پیگیری انتشار شایعات و اخبار دروغ در شبکههای اجتماعی
مراحل شکایت از مزاحمت اینترنتی و تهدید آنلاین
مراحل شکایت از مزاحمت اینترنتی و تهدید آنلاین، به شرح زیر است:
۱. جمعآوری مدارک
نخستین و مهمترین گام، مستندسازی و جمعآوری مدارک است. بدون ارائه مدارک کافی، پیگیری قانونی بسیار دشوار خواهد شد. برای این کار:
از پیامها، ایمیلها یا پستهای تهدیدآمیز اسکرینشات تهیه کنید.
لینک صفحات یا پروفایلهایی که مزاحمت ایجاد کردهاند را ذخیره کنید.
اگر پیامها از طریق پیامرسان است، کل گفتوگو را نگه دارید.
در صورت امکان، از محتوای صوتی یا تصویری پشتیبان تهیه کنید.
۲. مراجعه به پلیس فتا
پلیس فضای تولید و تبادل اطلاعات (فتا) مرجع اصلی رسیدگی به جرایم اینترنتی در ایران است. برای شکایت:
به وبسایت رسمی پلیس فتا به نشانی www.cyberpolice.ir
۳. تنظیم شکواییه در دادسرا
پس از مراجعه به پلیس فتا، پرونده برای ادامه روند به دادسرا ارجاع میشود. شاکی باید شکواییهای تنظیم کند که شامل اطلاعات زیر باشد:
- مشخصات شاکی (نام، کد ملی، آدرس و شماره تماس)
- شرح کامل ماجرا (زمان، مکان، نحوه مزاحمت یا تهدید)
- مشخصات یا اطلاعات احتمالی از متهم (مانند شماره تلفن یا نام کاربری)
- ضمیمه کردن مدارک جمعآوریشده
۴. پیگیری توسط مراجع قضایی
دادسرا پس از بررسی پرونده، آن را به کارشناس جرایم رایانهای ارجاع میدهد. کارشناسان میتوانند از طریق ردیابی IP، شماره تلفن یا حسابهای کاربری، هویت متهم را شناسایی کنند. سپس پرونده در دادگاه مطرح شده و قاضی حکم مقتضی را صادر میکند.
مجازات مزاحمت اینترنتی و تهدید آنلاین
بسته به نوع و شدت جرم، مجازاتهای مختلفی در نظر گرفته میشود:
- حبس: از چند ماه تا چند سال، بسته به ماده قانونی مربوطه.
- جزای نقدی: پرداخت جریمه مالی.
- شلاق تعزیری: در برخی موارد مانند تهدید جدی.
- الزام به جبران خسارت: اگر به قربانی آسیب مالی یا روحی وارد شده باشد.
توصیههای کاربردی برای پیشگیری
برای کاهش احتمال گرفتار شدن در چنین موقعیتهایی، بهتر است نکات زیر رعایت شود:
- از رمزهای قوی و متنوع برای حسابهای کاربری استفاده کنید.
- اطلاعات شخصی (مانند شماره تلفن یا آدرس) را در پروفایل عمومی منتشر نکنید.
- در صورت دریافت پیامهای تهدیدآمیز، وارد بحث و جدل نشوید و فقط آنها را ذخیره کنید.
- از قابلیتهای “گزارش” و “بلاک” در شبکههای اجتماعی بهره ببرید.
- آگاهی حقوقی خود را در زمینه جرایم رایانهای افزایش دهید.
مواردی که شکایت دشوارتر است
گاهی اوقات شناسایی مزاحم یا تهدیدکننده آنلاین سخت میشود، به ویژه اگر:
- از ابزارهای ناشناسسازی (VPN یا حسابهای جعلی) استفاده کرده باشد.
- پیامها از بسترهایی ارسال شده باشند که قابلیت ردیابی محدودی دارند.
- با این حال، پلیس فتا معمولاً ابزارهای تخصصی برای ردیابی چنین مواردی در اختیار دارد.
نتیجهگیری
مزاحمت اینترنتی و تهدید آنلاین میتوانند به شدت زندگی فرد را تحت تأثیر قرار دهند، از آسیبهای روانی گرفته تا خسارتهای مالی و اجتماعی. خوشبختانه، قانون ایران سازوکار روشنی برای مقابله با این جرایم در نظر گرفته است. هر فردی که با چنین مشکلی روبهرو شد، باید بدون تأخیر اقدام به جمعآوری مدارک و مراجعه به پلیس فتا و دادسرا کند.
آگاهی از مراحل قانونی و حقوقی، هم به قربانی کمک میکند تا حق خود را بگیرد و هم باعث میشود جامعه نسبت به ارتکاب اینگونه رفتارها بازدارندگی بیشتری پیدا کند.
دیدگاهتان را بنویسید